Wat eind 2024 ontstond als een zot idee, werd op zaterdag 25 en zondag 26 april 2026 werkelijkheid: een expo óver de kermis óp de kermis! Erfgoeddag en Heieinde Kermis vallen zo goed als elk jaar samen: Erfgoeddag op de eerste zondag na de paasvakantie, Heieinde kermis in het laatste weekend van april. Omdat in 2026 HAHA Humor het vrolijke thema van Erfgoeddag was, zagen we de perfecte kans om die 2 evenementen met elkaar te combineren. Bezoekers zouden niet enkel kunnen genieten van de hedendaagse kermisambiance, maar ook van de zoete nostalgie en zotte verhalen van de kermis van weleer.

Om informatie en foto’s te verzamelen over de geschiedenis van kermissen en specifiek over Heieinde kermis, werden de krachten gebundeld met de dienst Vrije Tijd en enkele vrijwilligers die op ‘t Heieinde geboren en/of getogen waren. Terwijl de ene oproepen verspreidde om foto’s te verzamelen en de andere interviews afnam van buurtbewoners, schoolmeesters-op-rust en foorkramers, dook een volgende in oude publicaties zoals het Konijnenbergske en de digitale kranten op www.kempenserfgoed.be. Ook in het gemeentearchief gingen we neuzen.
De zoektocht liep niet altijd van een leien dakje: foto’s bleken er niet veel te zijn –wie had er nu vroeger ook een fotocamera en ging daarmee naar de kermis?-, herinneringen waren met de jaren vervaagd, en door laptopproblemen gingen audiobestanden van interviews verloren. Anderzijds doken er toch her en der parels op. GBS Heieinde en de familie Embrechts stelden hun foto’s ter beschikking. In oude kranten ontdekten we onverwacht kermisnieuws, dat lang niet altijd goéd nieuws was. Lachen deden we wél met de anekdotes waar onze eigen familieleden mee kwamen.

En zo kwamen we tot voldoende materiaal om een boeiende tentoonstelling mee te maken. Uit al die foto’s, anekdotes, knipsels en weetjes kwamen voor ons 4 thema’s naar boven: Heieinde & Verre, Lief & Leed, Sport & Spel en Hapjes & Drankjes.

Tot in 2013 was het in april tweemaal kermis op ‘t Heieinde: Paaskermis in het paasweekend en Heieinde Kermis in het laatste weekend. Enkele keren verhuisde de kermis naar de parking van de Sint-Jozefkerk, maar dat had niet het gehoopte succes. Eind 2013 werd Paaskermis geschrapt. Even later werd er een enthousiast buurtcomité opgericht om de overblijvende kermis nieuw leven in te blazen.

Maar ook elders in Vosselaar werd en wordt er graag gefeest! In de 19de en 20ste eeuw werden er in verschillende buurten van Vosselaar kermissen georganiseerd:

• Centrum: Carnavalkermis en Centrumkermis
• Ouden Barreel
• Heieinde: Paaskermis en Heieinde kermis
• De Breem
• Witte Wijk: Bergkermis

Daarnaast werden er ook nog Vlaamse kermissen georganiseerd in verschillende wijken en scholen: buurtfeesten met volksspelen en muziek, maar meestal zonder kermisattracties.

Wie in de 19de of begin 20ste eeuw naar een grotere stad trok om de kermis of foor te bezoeken, kreeg daar vreemde zaken te zien. Goochelaars en acrobaten toonden ongelooflijke truken. Waarzegsters voorspelden je toekomst en gaven liefdesadvies. Toverlantaarns projecteerden bewegende beelden lang voor de uitvinding van de cinema en televisie.

Geluk en ongeluk liggen op de kermis dicht bij elkaar. Win je een prijs of verlies je al je geld? Ontmoet je de liefde van je leven (of voor 1 avond) of beland je in een ruzie met dramatische gevolgen? Op de kermis kan het allemaal... Anekdotes en krantenknipsels maken duidelijk dat Messentrekkers niet voor niets de spotnaam (of geuzennaam?) van de Vosselarenaren is. In 1927 werd er op Heieinde kermis een moord gepleegd in een caféruzie. De spiegeltent van Klessens was een plek waar regelmatig gevochten werd, zeker wanneer er volk uit Turnhout aanwezig was. De aanwezige gendarmes grepen niet in, maar zeiden: “Dat hebben wij vroeger ook gedaan, sebiet is dat gedaan.”
Dierenleed op de kermis behoort intussen gelukkig ook tot het verleden: er lopen geen pony’s meer eindeloos hetzelfde rondje, en een goudvis of dwergschildpadje valt er niet meer te winnen bij het schiet- of ballenkraam.

Van touwtrekken tot wielrennen, op kermisdagen worden heel wat speelse en sportieve activiteiten georganiseerd om de buurtbewoners extra amusement te bezorgen. Met de zomerkermis in Vosselaar centrum werden allerlei fietswedstrijden georganiseerd. Of er op het Heieinde ooit ook een kermiskoers gereden werd, weten we niet zeker.

Duiven, vinken, honden... Ze speelden vroeger allemaal mee met de kermis. Ook schuttersgilden en kaartclubs maakten van de gelegenheid gebruik om wedstrijden te organiseren.

Op ‘t Heiende, Bolk, de Konijnenberg en de scholen werden Vlaamse kermissen georganiseerd: buurtfeesten waarop oude volksspelen gespeeld werden zoals blikwerpen, touwtrekken en zaklopen. Basisschool Heieinde had tientallen jaren de traditie om op de maandag van Heieinde Kermis met de leerlingen volksspelen te spelen en een bezoekje te brengen aan de kermis. Het initiatief kwam van de uitbater van café ‘bij Stans’ op Hoortverten, nu café Sportvriend. De volksspelen werden gespeeld op een voetbalveld schuin tegenover het café. Zodra de kinderen naar huis waren, doken de schoolmeesters het café in en werden ze de hele avond getrakteerd.

Cafés en kraampjes voorzien de kermisgangers van de lekkerste hapjes en drankjes. De Ster, Metropole, Ketty’s, De Rosse Duif, Vossenhof, bij Mit en Jef van Pinnekens, de Volksvriend, bij Jé Vod, bij Stans, café Sportvriend, Billard, Calypso,... waren (bij)namen van cafés op ‘t Heieinde die zorgden voor drank en muziek tot in de late uurtjes. Na het sluiten van hun kraam, zakte een deel van de foorkramers ook af naar Café Calypso. Ook in de spiegeltenten van Klessens kon er gedronken en gedanst worden.

Draaien aan het rad, daarmee kon je vroeger een blad dobbelewitjes winnen. Dobbelewitjes, ook nobele witjes, karabitjes of obliekes genoemd, waren op papier gebakken deegbolletjes die als snoepjes op de kermis konden gewonnen worden. Iedereen had prijs, maar het rad bepaalde hoeveel je er won. Het deeg bestond uit water, bloem, suiker en een vierde, geheim ingrediënt.

Een bezoek aan de kermis werd en wordt vaak gecombineerd met een familiefeest, waarbij uiteraard ook lekker eten hoort. Frikadellen met krieken blijkt in onze regio een klassieker te zijn. Elders werd de tafel gedekt met lekkers van bij de bakker. Soms ging men voor een volledig viergangenmenu en wist men tóch nog een plekje vrij te houden voor smoutebollen.

We wilden onze expo boeiend maken voor groot en klein, erfgoedliefhebber en toevallige passant. Daarom zorgden we voor wat extra’s. Op het onderste kwart van elk expopaneel zetten we een zoekplaat voor de kleinste bezoekers. In de expo verwerkten we wat interactieve elementen: qr-codes die je leidden naar een recept en een liedje, en stiften waarmee je kon stemmen op je favoriete kermislekkers of aanduiden hoeveel kermisliefjes jij ooit al kuste. We lieten enkele foto’s vergroten tot een reuze blokkenpuzzel. Van de jeugddienst konden we een Rad van Fortuin lenen. Elke bezoeker mocht gratis een keertje draaien en iedereen had prijs: een lolly, plaktattoos of cartoonkaartjes van Erfgoeddag, een boek of ons tijdschrift... Het lot bepaalde! De dienst vrije tijd zorgde voor 2 exemplaren van het tonspel én nodigde op zondagnamiddag een magische waarzegster uit. Jouw verleden en toekomst hadden geen geheimen voor haar. Sommigen vonden haar grappig, anderen kregen er maar een ongemakkelijk gevoel van, en zo hoort het volgens ons ook. 😉

Aan de hand van het aantal uitgedeelde prijzen bij ons Rad van Fortuin konden we ongeveer het aantal bezoekers bijhouden. Zo’n 500 mensen kwamen een kijkje nemen bij ons kraam, waaronder de burgemeester en enkele schepenen. Nadien ontvingen we een mailtje met hun complimenten! Maar nog meer hartverwarmend waren de reacties van alle bezoekers die verrast waren om zichzelf of familieleden te herkennen op foto’s, die verbaasd waren over de krantenknipsels of die luidop lachten met de anekdotes. Sommigen kwamen nog een tweede keer langs, om alles eens rustig te bekijken. Daarom willen wij iedereen hartelijk bedanken die de expo kwam bezoeken en de spelletjes kwam spelen. Ook heel dankbaar zijn we Famke en Inge van de dienst Vrije Tijd, Kurt van de Technische dienst, vrijwilliger Stijn en zijn familie, Mathi en Karel voor de technische ondersteuning, en Marieke van het buurtcomité. Erfgoed Noorderkempen en de Vlaamse overheid danken we voor de financiële steun.